Sprawozdanie merytoryczne Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska w 2024 roku

sobota, 12 lipca 2025

10 lipca 2025 roku Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska zaprezentowała skrócone podsumowanie działalności w 2024 roku.

Stowarzyszenie podkreśla działa na rzecz ochrony prawa do informacji, wzmacniania przejrzystości życia publicznego i wspierania aktywności obywatelskiej. Przypomina wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w który uznano, że odmowa udostępnienia kalendarzy spotkań władz Trybunału Konstytucyjnego stanowiła naruszenie art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Wyrok ten, wg Stowarzyszenia wzmocnił pozycję organizacji społecznych jako strażników debaty publicznej i potwierdził obowiązek udostępniania istotnych informacji przez władze.

Sieć zwraca uwagę na swoje zaangażowanie w prace legislacyjne – monitorowanie propozycji zmian dotyczące Centralnego Rejestru Umów oraz kontynuowanie działań na rzecz reformy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wspólnie z krajową i międzynarodową koalicją działali na rzecz przeciwdziałania SLAPP-om. Organizowali w tym temacie konferencje, szkolenia, a także zapewnili pomoc prawną w 12 sprawach. W ramach kampanii „Walcz ze SLAPP!”, zebrali część środków na wsparcie dla ofiar takich działań.

W ramach poradnictwa prawnego deklarują rekordową liczbę 1561 zgłoszonych do Stowarzyszenia spraw, a narzędzie do prowadzenia monitoringów obywatelskich (fedrowanie.siecobywatelska.pl) miało zostać wykorzystane przez różne organizacje do badania funkcjonowania szkół, ochrony środowiska czy działalności instytucji publicznych.

Stowarzyszenie zazncza udział w inicjatywach międzynarodowych (CEELI, Meijers Committee, CASE, K-Monitor) i pracach nad przystąpieniem Polski do Open Government Partnership (Partnerstwa Otwartego Rządu).

Stowarzyszanie prowadziło działania edukacyjne – kursy, warsztaty, spotkania lokalne, Szkołę Inicjatyw Strażniczych i zloty osób działających na rzecz jawności i praw człowieka.

W ramach akcji “Jawności w drodze” członkowie Sieci podróżowali po Polsce i spotykali się z mieszkańcami .

Sieć rozpoczęła cykl “Okiem Watchdoga”, opublikowała ponad 260 tekstów, rozwijała obecność w mediach społecznościowych.

Sieć inwestowała we wprowadzenie rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję do analizy pozyskiwanych w drodze dostępu do informacji dokumentów.

Kampania 1,5% przyniosła 1 495 533,70 zł, od 6,3 tys. osób.

W 2024 roku sieć kontynuowała współpracę z Fundacją dla Polski/Funduszem im. Ludwiki i Henryka Wujców przy organizacji konkursu na dotacje z Funduszu Watchdogów. Stowarzyszenie przekazało do Funduszu kwotę 253 tys. złotych (pochodzącą z 1,5% odpisu podatku) na dotacje dla organizacji strażniczych oraz wydelegowało dwie ekspertki do oceny wniosków.

Działanie w liczbach

1 – w 2024 roku Sieć wygrała swoją pierwszą sprawę przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.
8 – liczba ekspertek i ekspertów tworzących zespół poradni prawnej Stowarzyszenia.
8 – inicjatyw strażniczych otrzymało wsparcie z Funduszu Watchdogów.
154 – tyle wyroków zapadło w sądach administracyjnych w 2024 roku w sprawach zainicjowanych przez Sieć i tych, do których się przyłączyli jako organizacja społeczna.
252 – tyle tekstów opublikowała Sieć, z czego 180 na stronie siecobywatelska.pl, a 72 na stronie informacjapubliczna.org
1 561 spraw – to, wg deklaracji Sieci, rekordowa liczba spraw zgłoszonych do poradni prawnej Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska w 2024 roku, z tego 1032 sprawy zostały zgłoszone przez mieszkańców i mieszkanki.
1 945 – tyle wniosków o informację publiczną złożyli w 2024 roku, z czego 146 zostało wysłanych bezpośrednio (za pośrednictwem poczty elektronicznej, tradycyjnej oraz ePUAP), a 1 799 za pomocą systemu Fedrowanie (fedrowanie.siecobywatelska.pl) w ramach prowadzonych monitoringów.
- 2 607 – tyle wniosków wysłali dodatkowo, w ramach współpracy z partnerami, za pośrednictwem systemu fedrowanie.siecobywatelska.pl
5 029 – tyle wniosków o informację publiczną wysłały inne organizacje, korzystając z platformy fedrowanie.siecobywatelska.pl

W 2024 roku Sieć podejmowała działania na rzecz ochrony prawa do informacji, wzmacniania przejrzystości życia publicznego i wspierania aktywności obywatelskiej.

Rzecznictwo

W 2024 roku Stowarzyszenie podejmowało działania rzecznicze związane z:

centralnym rejestrem umów zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych,
budowaniem podstaw pod zmiany ustawy o dostępie do informacji,
przystąpieniem Polski do Partnerstwa Otwartego Rządu,
przygotowaniem wkładu do raportu UE o praworządności,
egzekwowaniem odpowiedzialności wobec funkcjonariuszy,
przygotowaniem legislacji dotyczącej SLAPP.

Litygacja strategiczna

21 marca 2024 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) wydał wyrok w sprawie skargi złożonej przez Sieć Obywatelską Watchdog Polska przeciwko Polsce (sygn. 10103/20). Sprawa dotyczyła odmowy udostępnienia przez Trybunał Konstytucyjny kalendarzy spotkań Prezes Julii Przyłębskiej i Wiceprezesa Mariusza Muszyńskiego za okres od 1 stycznia do 6 lipca 2017 roku.

Trybunał uznał, że odmowa dostępu do kalendarzy spotkań stanowiła naruszenie artykułu 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, który gwarantuje wolność wyrażania opinii, w tym prawo do otrzymywania informacji. W uzasadnieniu podkreślono, że informacje te miały istotne znaczenie dla debaty publicznej, a organizacje pozarządowe pełnią rolę „strażników publicznych” (ang. public watchdog), monitorujących działania władz i chroniących demokratyczne procesy.

Jednocześnie Trybunał nie stwierdził naruszenia w odniesieniu do odmowy udostępnienia rejestru wejść do budynku Trybunału Konstytucyjnego, uznając, że TK nie miał obowiązku prowadzenia takiego rejestru. Poradnictwo

W 2024 roku poradnia prawna Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska odnotowała rekordową liczbę 1561 zgłoszonych spraw, co stanowi wzrost w porównaniu z 1306 sprawami z 2023 roku. Najczęstsze problemy zgłaszane przez użytkowników obejmowały kwestie związane z informacją przetworzoną, wątpliwości co do charakteru informacji publicznej, niepełne lub wymijające odpowiedzi na wnioski oraz odmowy udostępnienia informacji z powodu prywatności.

W ubiegłym roku Stowarzyszenie w swojej poradni rozpoczęło pomoc w sprawach SLAPP oraz zakończyło udzielanie porad w zakresie funduszu sołeckiego.

Edukacja

Jawność w drodze

W 2024 roku Stowarzyszenie zrealizowało pierwszą edycję projektu „Jawność w drodze” – cyklu spotkań z mieszkańcami i mieszkankami o jawności i sprawach ważnych lokalnie. Gościli w sześciu miejscowościach, a tematyka spotkań była dostosowana do lokalnych potrzeb. Działanie miało na celu nie tylko edukację i upowszechnianie wiedzy, ale też wsparcie i wzmocnienie lokalnych aktywistów i aktywistek.

Szkolenia dla radnych, sołtysów, urzędników

W 2024 roku Stowarzyszenie prowadziło działania edukacyjne kierowane do przedstawicieli społeczności lokalnych i administracji. Podczas spotkania liderów wiejskich i sołtysów w Mikorzynie prowadzili warsztaty dotyczące dostępu do informacji i roli mieszkańców w kontroli działań władz. W Smugach wystąpili w ramach warsztatów dla radnych i sołtysów, prezentując temat „Atrybuty radnego” i omawiając narzędzia służące skutecznemu pełnieniu mandatu. Dodatkowo jesienią zrealizowali dwa odpłatne szkolenia dla urzędników – w Siechnicach i Lichnowach – poświęcone obowiązkom informacyjnym administracji publicznej.

Zjazdy antywypaleniowe

W 2024 roku Sieć zorganizowała dwa zjazdy antywypaleniowe, kierowane do osób zaangażowanych społecznie, aktywistów i pracowników organizacji obywatelskich.

Szkoła Inicjatyw Strażniczych

W ramach rekrutacji do VII edycji Szkoły Inicjatyw Strażniczych wpłynęło 151 zgłoszeń, z których wybrano 22 uczestników i uczestniczki z całej Polski. Program Szkoły realizowany był w formule hybrydowej – obejmował kurs online z zakresu praw człowieka i dostępu do informacji, cykl webinariów tematycznych oraz trzy zjazdy stacjonarne. Dodatkowo zaplanowano zjazd poświęcony dobrostanowi i higienie pracy strażników obywatelskich. Elementem programu było praktyczne prowadzenie monitoringów przez uczestników. Efekty swojej pracy zaprezentowali osobom uczestniczącym w Zlocie Fanek i Fanów Jawności we wrześniu 2024 roku.

(Bez)nadzieja małej i dużej gminy

W 2024 roku zrealizowano trzecią edycję kursu „(Bez)Nadzieja małej i dużej gminy”, skierowanego do osób aktywnych w lokalnych społecznościach, takich jak mieszkańcy gmin, radni, sołtysi oraz osoby zainteresowane działalnością samorządową. Do udziału zgłosiło się ponad 500 osób. Program kursu obejmował osiem webinariów oraz kurs online, poruszający tematy związane z prawami człowieka, dostępem do informacji publicznej i funkcjonowaniem samorządu. Uczestnicy mieli dostęp do materiałów szkoleniowych, mogli korzystać z poradni prawnej oraz uczestniczyć w zamkniętej grupie dyskusyjnej. W kursie ostatecznie wzięło udział i ukończyło go ponad 400 osób.

Kurs antyslappowy – Solidarni przeciw SLAPP

W 2024 roku Sieć kontynuowała rozpoczęty we wrześniu 2023 roku we współpracy z Prague Civil Society Centre (PCSC) program szkoleniowy skierowany do prawników i aktywistów dotyczący SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation).

III Zlot Fanek i Fanów Jawności

Od 28 do 29 września 2024 roku w Pruszkowie pod Warszawą odbył się trzeci Zlot Fanek i Fanów Jawności, organizowany przez Sieć Obywatelską Watchdog Polska. W wydarzeniu wzięło udział ponad 100 osób z całej Polski – aktywistów i aktywistek, radnych, sołtysów, dziennikarzy, samorządowców, naukowców oraz mieszkańców zainteresowanych tematyką jawności i prawa do informacji.

Zlot Obrończyń i Obrońców Praw Człowieka

Do 29 do 30 listopada 2024 roku w Warszawie odbył się trzeci Zlot Obrończyń i Obrońców Praw Człowieka, organizowany przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych. Jednym z partnerów wydarzenia była Sieć Obywatelska Watchdog Polska, która zorganizowała warsztaty pt. „Jak bronić się przed dezinformacją? ABC fałszywych informacji i narzędzia weryfikacji treści”.

Monitoringi

W 2024 roku, korzystając z własnego narzędzia do masowej wysyłki wniosków o informację, skierowali do różnych instytucji wnioski obejmujące m.in. takie tematy, jak:

Pytania o liczbę wniosków o informację w 2023 roku m.in. w sądach apelacyjnych/okręgowych/rejonowych, aresztach śledczych, zakładach karnych, Okręgowych Dyrekcjach Służby Więziennej, Ośrodkach Szkolenia Służby Więziennej, Akademii Wymiaru Sprawiedliwości oraz samorządowych kolegiach odwoławczych – na potrzeby pozyskania danych do raportu o stanie jawności wysłaliśmy w 2024 roku łącznie 1410 wniosków o informację z pytaniami o to, jaka była skala wnioskowania w tych instytucjach w 2023 roku.
Karty płatnicze w ministerstwach.
Doradcy Marszałków Sejmu i Senatu.
Nagrody w ministerstwach.
Kontrole punktów gastronomicznych w nadmorskich miejscowościach.
Zespoły eksperckie istniejące w ministerstwach.
Liczba spraw typu SLAPP skierowanych przez Regionalne Dyrekcje Lasów Państwowych przeciwko organizacjom, dziennikarzom, wydawcom, osobom aktywistycznym, mieszkańcom i innym osobom.
Zwolnienia lekarskie w policji – w kontekście akcji Lucyna.

Wystąpienia i stanowiska

W 2024 roku Stowarzyszenie Sieć Obywatelska Watchdog Polska wielokrotnie zabierało głos poprzez publikacje stanowisk i poparcie zmian legislacyjnych zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim. Oto najważniejsze przykłady:

Apel o zniesienie odpowiedzialności karnej za zniesławienie.
Stanowisko ws. zakazu reklamy politycznej Google w Europie.
Apel organizacji społecznych do koncepcji wdrożenia EMFA.
Apel w sprawie zmiany ustawy o zgromadzeniach.
Uwagi organizacji społecznych do założeń do ustawy medialnej.
Oświadczenie w sprawie konieczności zakazu prowadzenia mediów przez władze samorządowe.
Stanowisko w sprawie poprawki Senatu RP do ustawy o ochronie sygnalistów.
Wkład do raportu Unii Europejskiej o praworządności w 2024 roku.
Społeczne propozycje zmian w Kodeksie Wyborczym.

Sieciowanie się

W 2024 roku wspólnie ze Stowarzyszeniem 61 Sieć kontynuowała prowadzenie koalicji “Zaczyn”, skupiającej organizacje wokół uczciwości wyborów, edukacji obywatelskiej oraz działań profrekwencyjnych. Wśród działań podejmowanych przez Koalicję w 2024 roku znalazły się m.in.:

dzielenie się materiałami do edukacji obywatelskiej o wyborach,
współpraca przy wypracowywaniu zmian do kodeksu wyborczego,
współpraca przy rzecznictwie zmian kodeksu wyborczego.

We współpracy z Fundacją Odpowiedzialna Polityka, Sieć przeprowadziła w 2024 roku ogólnopolski monitoring wykorzystania zasobów publicznych w kampanii samorządowej, którego celem było dokumentowanie przypadków nadużywania przewagi przez urzędujących kandydatów oraz promowanie równości szans w wyborach, a dzięki współpracy z Forum Społeczeństwa Obywatelskiego, wzięli udział w obserwacji wyborów w Gruzji.

Przedstawiciela Sieci wzięła też udział w programie Open World Kongresu Stanów Zjednoczonych, obserwując wybory w USA.

Sieciowanie w 2024 roku to również udział w ogólnopolskiej akcji Tour de Konstytucja, udostępnienie własnego narzędzia do prowadzenia monitoringów innym organizacjom oraz współpraca międzynarodowa.

Źródła

Artykuł wykorzystuje materiał pochodzący z tekstu „Sprawozdanie merytoryczne Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska w 2024 roku”, którego autorem jest Redakcja, opublikowanego w serwisie siecobywatelska.pl na licencji CC BY 4.0 (więcej informacji).

Linki zewnętrzne