Sieć Obywatelska Watchdog Polska sprzeciwia się petycji w której postulowano ograniczenia anonimowych wniosków o informację publiczną

wtorek, 1 kwietnia 2025

26 marca 2025 roku do Kancelarii Sejmu trafił wniosek od stowarzyszenia Sieć Obywatelska Watchdog Polska o uznanie petycji w sprawie zmian w ustawie o dostępie do informacji publicznej złożonej 19 stycznia 2025 roku za bezzasadną. W anonimowej petycji wnoszący proponuje konieczność podpisywania wniosków o informacje publiczną imieniem i nazwiskiem.

Jak przypomina Stowarzyszenie prawo do informacji wynika wprost z art. 61 Konstytucji RP, a sposób jego realizacji reguluje ustawa o dostępie do informacji publicznej z 6 września 2001 roku. Próżno jednak szukać w niej szczegółowych zapisów dotyczących procedury składania wniosku – ustawodawcy zależało na tym, by obywatele mogli pytać w prosty sposób, bez zbędnych formalnych przeszkód.

W ocenie autora petycji brak formalnych wymagań dotyczących wniosku o informację powoduje, że wiele pytań jest zadawanych anonimowo, co należy zmienić:

Sytuacja taka wydaje się wymagać zmiany także z powodu postępu technologicznego, jaki nastąpił w przeciągu blisko 24 lat od dnia uchwalenia ustawy o d.i.p. Jednym z przejawów dynamizacji procesów informatycznych jest sztuczna inteligencja i możliwość jej wykorzystania do generowania anonimowych wniosków o udostępnienie informacji publicznej.

Dlatego w petycji proponuje się dodanie w art. 2 ustępu 3, w którym będzie mowa o konieczności umieszczenia na wniosku imienia i nazwiska lub nazwy podmiotu wnioskującego. Przewidziano także dodanie ustępu 4, który precyzowałby, że niespełnienie wymogów formalnych z ustępu 3 uniemożliwia realizację wniosku.

Autor petycji rozprawia się również z tą częścią ustawy o dostępie do informacji publicznej, która mówi o obowiązku publikacji dokumentacji z przebiegu i efektów kontroli w niej przeprowadzanych. Postuluje, by tym obowiązkiem objąć jedynie informacje o efektach kontroli, bo konieczność publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej całej dokumentacji jest obciążająca i czasochłonna, a instytucje publiczne i tak nie wywiązują się z tego obowiązku. Zdaniem autora petycji taka dokumentacja powinna być dostępna na wniosek o informację publiczną, bez konieczności publikacji jej w BIP-ie. Anonimowy wniosek to często jedyna możliwość

Sieć Obywatelska stoi na stanowisku, że przepisom ustawy o dostępie do informacji publicznej po 24 latach funkcjonowania należy się odświeżenie, bo już wiemy, co działa, a co się nie sprawdziło, to na pewno nie tego typu zmiany chce postulować. Dlatego Stowarzyszenie skierowało do Kancelarii Sejmu wniosek o uznanie petycji za bezzasadną. We wniosku argumentują, że skoro prawo do informacji przysługuje każdemu, niezależnie od tego, kim jest i jakie motywacje nim kierują, to po co organom informacja o tożsamości wnioskodawcy? Przecież ta wiedza nie może wpływać na sposób realizacji wniosku. Zresztą, jeśli już mówimy o AI, to wygenerowanie imienia i nazwiska, które pojawi się pod wnioskiem, nie będzie dla niej problemem. Problematyczna natomiast może być dla wielu wnioskodawców konieczność podania na wniosku imienia i nazwiska podpisania się pod wnioskiem, w obawie przed konsekwencjami. Nietrudno sobie wyobrazić taką sytuację – w małej gminie, w której urząd jest największym pracodawcą w okolicy, mieszkańcy mogą mieć obawy, by pytać pod imieniem i nazwiskiem.

Sieć nie znajduje żadnego potwierdzenia tezy, że urzędy są zasypywane anonimowymi wnioskami – czy to przygotowanymi przez człowieka, czy wygenerowanymi przez AI. Zresztą podpisanymi wnioskami oznaczonymi imieniem i nazwiskiem również nie są zasypywane.

Stowarzyszenie nie zgadza się z argumentem, że skoro instytucje, mimo ciążącego na nich obowiązku, nie publikują dokumentacji pokontrolnej, to należy zrezygnować z tego zapisu w ustawie.

Dokumentacja z przebiegu kontroli ma często kluczowe znaczenie w ocenie jej wyników, dlatego jeśli instytucje publiczne mają problem z jej publikacją, to należy go rozwiązać, szukając przyczyny, podkreśla Sieć. Elektroniczny obieg dokumentów w urzędach powoli staje się oczywistością, czy ego chcemy, czy nie. Sieć nie zgadza się z tezą, że zastąpienie obowiązku publikacji dokumentacji pokontrolnej udostępnianiem jej na wniosek ułatwi pracę urzędów. Publikacja w BIP-ie to jednorazowa czynność, a odpowiadać na wniosek można wielokrotnie, co za każdym razem angażuje czas urzędnika.

Źródła

Artykuł wykorzystuje materiał pochodzący z tekstu „Koniec z anonimowymi wnioskami o informację?”, którego autorem jest Martyna Bójko, Piotr Rzekiecki, opublikowanego w serwisie siecobywatelska.pl na licencji CC BY 4.0 (więcej informacji).

Linki zewnętrzne