NCBJ przedstawiło koncepcję reaktora chłodzonego helem do jednoczesnej produkcji prądu, ciepła i wodoru

środa, 11 marca 2026

9 marca 2026 Narodowe Centrum Badań Jądrowych poinformowało, że jego naukowcy opracowali koncepcję wysokotemperaturowego reaktora chłodzonego helem, który mógłby jednocześnie wytwarzać energię elektryczną, ciepło dla przemysłu oraz wodór.

Według komunikatu NCBJ, wyniki analiz polskiego zespołu opublikowano w lutym 2026 w czasopiśmie „Sustainable Energy Technologies and Assessments”. Autorami publikacji są naukowcy NCBJ: Janusz Malesa, Błażej Chmielarz, Dominik Muszyński oraz Maciej Skrzypek.

Badacze wskazali, że znaczna część emisji gazów cieplarnianych pochodzi z przemysłu, który potrzebuje ciepła o bardzo wysokiej temperaturze oraz wodoru wykorzystywanego m.in. w produkcji nawozów, paliw syntetycznych i stali. Obecnie większość wodoru powstaje z gazu ziemnego w procesie reformingu metanu, co wiąże się z emisją dwutlenku węgla.

W komunikacie wyjaśniono, że w przeciwieństwie do klasycznych elektrowni jądrowych chłodzonych wodą, reaktory wysokotemperaturowe chłodzone gazem (HTGR) wykorzystują hel i mogą pracować w wyższych temperaturach. Ma to umożliwiać tzw. poligenerację, czyli wytwarzanie w jednej instalacji kilku produktów energetycznych: energii elektrycznej, ciepła procesowego oraz wodoru.

W publikacji opisano dwa projekty reaktorów, które miałyby znaleźć zastosowanie w takich układach. Pierwszy to HTGR-POLA – reaktor demonstracyjny zaprojektowany przez inżynierów NCBJ we współpracy z japońską agencją JAEA. Drugi to GEMINI+, opisywany jako koncepcja docelowej elektrociepłowni przeznaczonej do zastosowań przemysłowych.

Badacze przeanalizowali także dwa sposoby produkcji wodoru z wykorzystaniem energii z reaktora: wysokotemperaturową elektrolizę pary wodnej (HTSE) oraz cykl siarkowo-jodowy – proces chemiczny rozkładu wody w bardzo wysokiej temperaturze.

Jak podano w komunikacie, w analizie techniczno-ekonomicznej oszacowano koszty i konkurencyjność takich układów w porównaniu z innymi źródłami energii. Według cytowanego w materiale Błażeja Chmielarza, systemy wykorzystujące HTGR jako źródło ciepła mogą być „ponad dwukrotnie tańsze” od konwencjonalnych jednostek opartych na paliwach kopalnych, choć technologia wciąż ma wymagać dalszych prac badawczo-rozwojowych.

Autorzy wskazali, że wdrażanie rozwiązania miałoby przebiegać etapowo – od instalacji demonstracyjnych po pełnoskalowe instalacje przemysłowe. Według NCBJ, komercjalizacja wymaga m.in. odpowiednich regulacji, modelu finansowania, wsparcia politycznego oraz współpracy między nauką, przemysłem i instytucjami publicznymi.

Źródła

W NCBJ powstała koncepcja reaktorów, które mogą produkować prąd, ciepło i wodór – Narodowe Centrum Badań Jądrowych, 9 marca 2026
Paweł Król – Polscy naukowcy opracowali koncepcję reaktora, który ma produkować prąd, ciepło i wodór – Kresy.pl, 9 marca 2026
Janusz Malesa, Błażej Chmielarz, Dominik Muszyński, Maciej Skrzypek – Potential path from demonstration to commercialisation of high temperature gas-cooled reactors for cogeneration of heat and hydrogen – Sustainable Energy Technologies and Assessments, luty 2026