„Jako osoba zajmująca się dokumentowaniem zabytków doceniam każdą formę utrwalania wiedzy o nich” – wywiad z Ewą Caban

poniedziałek, 18 sierpnia 2025

Wywiad z redaktorką polskojęzycznej Wikipedii, Ewą Caban, kierowniczką działu Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Regionalnym Instytucie Kultury im. Wojciecha Korfantego w Katowicach, inicjatorką i realizatorką wielu inicjatyw związanych ze współpracą między środowiskiem Wikimediów oraz GLAM.

Hedger z Castleton: Zasiadasz w komisji konkursu Wiki Lubi Zabytki, dodatkowo organizując lokalny minikonkurs „Nieoczywiste Śląskie”, raz w miesiącu organizujesz też "Piątek z Wikipedią" i to wszystko we współpracy z Regionalnym Instytutem Kultury im. Wojciecha Korfantego w Katowicach, gdzie pracujesz. Poza tym organizujesz lub współorganizujesz także inne wydarzenia związane z Wikimediami. Jakie są szanse, aby znaleźć osoby takie jak ty w innych dużych instytucjach kultury, np. w Mazowieckim Instytucie Kultury czy Nadbałtyckim Centrum Kultury?

Ewa Caban: W moim przypadku to raczej ja szukałam Stowarzyszenia, a nie zostałam znaleziona. I rzeczywiście, wszystko zaczęło się od Wiki Lubi Zabytki, kiedy (a był to rok 2011) pomyślałam, że jest to świetny sposób na promowanie zabytków z naszego regionu. W ten sposób moja praca i moje aktywności w Wikimediach mogły się jakoś twórczo połączyć. Ale żeby taka inicjatywa miała szanse powodzenia, musi być dyrektor, który dojrzy potencjał we współpracy z Wikimediami i zrozumie wszystkie korzyści z tego wynikające. Taką osobą był dyrektor Śląskiego Centrum Dziedzictwa Kulturowego, który zdecydował o naszym udziale w WLZ, a kolejną - pierwszy dyrektor Regionalnego Instytutu Kultury, dzięki któremu na przykład zaistniały „Piątki z Wikipedią”. Potem nastąpiły zmiany, COVID i jeszcze inne okoliczności, przez które obecnie „Piątki z Wikipedią” nie odbywają się już w Instytucie. Na szczęście teraz, po kolejnych zmianach, sytuacja się odwróciła i choć Wikipiątki odbywają się gdzie indziej, to znajdujemy (Instytut im. Wojciecha Korfantego i Stowarzyszenie Wikimedia Polska) inne pola współdziałania. Ostatnim naszym dużym osiągnięciem, jeszcze może nie tak bardzo rozreklamowanym, jest załadowanie ponad 4400 zdjęć wykonanych przez naszych etnologów i fotografów ilustrujących m.in. tradycje i obrzędy w naszym regionie. Wracając do Twojego pytania – szanse z pewnością są, świetnym przykładem jest Agata z Muzeum Narodowego w Krakowie, która organizuje dużo świetnych akcji (Wikimatejko, Wikichełmoński) czy Grzegorz z Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej, „gospodarz” rekordu Guinessa.

Wcześniej piastowałaś stanowisko wiceszefowej i p.o. Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, a więc działanie na polu dokumentowania zabytków jest ci czymś bardzo bliskim. Jak myślisz, kiedy uda się nam sfotografować wszystkie zarejestrowane zabytki w Polsce? Widzę, że jeszcze w konurbacji górnośląskiej jest ich trochę. Tylko w jednej części Chorzowa-Batorego na fotografów czeka kilkadziesiąt budynków.

Problemem jest to, co widać doskonale w WLZ, że najczęściej fotografowane są zabytki znane i często odwiedzane przez turystów. Wiele zabytków rejestrowych czeka ciągle czeka na swoich fotografów.

Będzie to bardzo trudne, z tego powodu, że rejestr zabytków stale się zmienia. Wpisywane są nowe obiekty, inne są skreślane (rzadziej, ale tak też bywa). Problemem jest to, co widać doskonale w WLZ, że najczęściej fotografowane są zabytki znane i często odwiedzane przez turystów. Wiele zabytków rejestrowych czeka ciągle czeka na swoich fotografów. A nie zawsze czas jest tu sprzymierzeńcem. Różnie bywa, zdarzają się przecież różnego rodzaju katastrofy: pożary, powodzie, dewastacje. Oczywiście służby konserwatorskie posiadają dokumentacje zabytków, ale, no cóż, zawsze może się zdarzyć, że jakiś detal czy fragment został pominięty, albo źle sfotografowany. Dlatego tak bardzo lubię ten konkurs, jako osoba zajmująca się dokumentowaniem zabytków doceniam każdą formę utrwalania wiedzy o nich.

Nie wszystkie zdjęcia są wykorzystywane w artykułach Wikipedii, czasami tych artykułów brakuje. A czy poza Wikipedią mają wzięcie? Zdarza ci się zauważyć jakieś publikacje, gdzie te bardzo dobre fotografie są wykorzystywane?

Myślę, że tu potrzebna jest jeszcze duża kampania informacyjna. Na ogół ludzie nie wiedzą, że można wykorzystać zdjęcia z zasobów Wikimedia Commons. Nie wiedzą, jak je prawidłowo opisywać (sama walczyłam o to z wydawcami). Dodatkową trudnością jest jeszcze konieczność zerknięcia na licencję – W Wikimedia Commons nie ma tak łatwo jak np. w NAC czy Polonie, gdzie mamy w zasobach dostępnych domenę publiczną i tyle. Dla instytucji takich jak nasza zaporą jest licencja „na tych samych warunkach” – kiedy robimy np. plakat, nie możemy zagwarantować, że będzie on „na tych samych warunkach” ponieważ zwykle znajdują się na nim loga wielu innych instytucji, których stosowanie zwykle jest obwarowane różnymi zasadami.

Dokładnie 20 lat temu odbyło się spotkanie założycielskie Stowarzyszenia Wikimedia Polska. Dla uczczenia rocznicy na początku października w Kopalni Guido w Zabrzu ma odbyć się specjalne wydarzenie pod nazwą Kopalnia Wiedzy. Będzie to edyton poświęcony dziedzictwu regionu i województwa śląskiego. Miałaś początkowo sporo obaw na ten pomysł. Dlaczego?

Tak, na Wzlocie w Krakowie wystąpiłam jako klasyczny „adwokat diabła”. Pomysł fajny, atrakcyjny, zwariowany nawet, ale… No właśnie, byłam wielokrotnie w kopalni Guido i za każdym razem świadomość, że mam nad sobą ponad 300 metrów ziemi była trudna. A 8 godzin to dużo. Osobie z klaustrofobią ciężko będzie zjechać w dół szolą, to nie jest wygodna winda. Zadałam również pytanie o internet, za czasów, kiedy organizowaliśmy tam konferencję – był jedynie dla prelegenta. No, ale jak zapewniają Organizatorzy – teraz już jest inaczej. Oczywiście cieszę się, że pomimo moich wątpliwości to wydarzenie się odbędzie. Oczywiście planuję być – w końcu to impreza w naszym regionie i o naszym regionie.

Czy dołączysz także do grupy organizatorów lokalnych? Rok wcześniej Krol111, tworzący obecnie śląskojęzyczną Wikipedię deklarował pomóc, ale skład tej lokalnej grupy jeszcze nie został ogłoszony

Nie wiem, co masz na myśli. Kopalnię Wiedzy? Będę służbowo – Instytut im. Wojciecha Korfantego jest partnerem tego wydarzenia.

Tak. Chodziło mi o Kopalnię Wiedzy. A propos, przed laty wikipedysta Słoniu założył portal poświęcony wydarzeniom w świecie nauki pod nazwą Kopalnia Wiedzy. Czy to byłby dobry pomysł, aby jego portal mógł objąć patronat medialny nad wydarzeniem?

To pytanie do osób zajmujących się promocją. Nie znam tego portalu.

Poza działaniem w GLAM i organizowaniem różnych wiki-imprez działasz też w wikiprojekcie Architektura. Sporo osób jest już jego uczestnikami, m.in. Wikipedysta:Durski, Wikipedysta:MacQtosh i Wikipedysta:Gabriel3, których artykuły architektoniczne i urbanistyczne często są wyróżniane na stronie głównej Wikipedii. Regularnie uczestniczą też w spotkaniach z cyklu "Piątków z Wikipedią", gdzie także popełniają artykuły z tego zakresu. Czy na spotkaniach poruszacie również tematy ogólne dotyczące organizacji pracy w ramach wikiprojektu?

„Piątki z Wikipedią” nazywam spotkaniami towarzysko-edycyjnymi. To, co się w trakcie tych spotkań dzieje, zwykle wypływa spontanicznie, chociaż zdarzają się też piątki z motywem przewodnim (jak np. poświęcone edytowaniu w ramach akcji 1lib1ref). Często zdarza się, że dyskutujemy nad artykułami, rozwiązujemy jakiś wiki-problem, albo czegoś się wzajemnie uczymy. Wikiprojekt Architektura to jedno, ale na potrzeby Wikipiątków stworzony został Wikiprojekt Katowice. Tam też, na jednej z zakładek, umieszczamy informacje o naszych kolejnych spotkaniach, kto był, co robiliśmy. Tak, dla naszej pamięci.

Aby jakieś przedsięwzięcie w świecie wiki dobrze działało, nie trzeba bardzo wielu ludzi. Ale pewnie trzeba zadbać o odpowiednią komunikację, aby móc dogrywać sprawy organizacyjne. Co byś zalecała innym wikipedystom i wikipedystkom chcącym rozkręcać nieco uśpione wikiprojekty? Od czego zaczynać, aby zebrać odpowiedni zespół?

Wydaje mi się, że o wiele większe szanse powodzenia mają wikiprojekty o mniejszym zakresie. Kiedyś był taki Kościoły Poznania – naprawdę świetny. Chyba bym doradzała organizować działania właśnie na wzór tego wikiprojektu.

Przede wszystkim potrzebna jest osoba, która będzie opiekowała się stroną Wikiprojektu. Potem można próbować zapraszać osoby edytujące artykuły z danej dziedziny. Pytanie, czy rozkręcanie dużych wikiprojektów ma sens. Na przykład popatrz na nasz katowicki wikiprojekt. Spotykamy się regularnie, dyskutujemy, coś tam piszemy, a tak naprawdę edycyjnie ten projekt nie jest aż tak bardzo imponujący. Gdyby nie MacQtosh, to już w ogóle aktywność w projekcie byłaby niewielka 😉. Wiem, łączy się to z notorycznym brakiem czasu – wiele rzeczy chciałoby się zrobić, ale ciągle nie ma kiedy. Wydaje mi się, że o wiele większe szanse powodzenia mają wikiprojekty o mniejszym zakresie. Kiedyś był taki Kościoły Poznania – naprawdę świetny. Chyba bym doradzała organizować działania właśnie na wzór tego wikiprojektu. A z małych wikiprojektów przecież zawsze może się rozwinąć duży, czy reaktywowany, czy nowy.

Czy starasz się też pozyskiwać kontakty w mediach zewnętrznych, aby propagować różne inicjatywy, czy raczej zostawiasz to osobom odpowiedzialnym za kontakt z prasą w stowarzyszeniu?

Nie, kontakty z mediami zostawiam osobom, które to robią zdecydowanie lepiej. Są to pracownicy Stowarzyszenia Wikimedia Polska z nieocenioną Jolą Drzewakowską na czele. W Instytucie im. Wojciecha Korfantego polegam na naszym Dziale Promocji. Ja natomiast staram się opowiadać o Wikipedii i wydarzeniach organizowanych przez SWPL w różnych sytuacjach, z różnymi osobami – jak tylko widzę, że rozmówca może się tym tematem zainteresować. Teraz dysponuję jeszcze dodatkowym gadżetem – Stowarzyszenie na moją prośbę zaprojektowało i wykonało zakładki – reklamówki „Piątków z Wikipedią”, które świetnie się sprawdzają w praktyce.

Jednymi z pierwszych konkursów Wikipedii były te, w których członkowie społeczności próbowali oszacować, ile będzie artykułów 1 kwietnia 2005 roku, bądź też kiedy pojawi się milionowy artykuł. A ja chciałbym na koniec zadać ci nieco inne pytanie. Jak wyobrażasz sobie kolejne dwadzieścia lat działania Stowarzyszenia Wikimedia Polska i kolejne ćwierćwiecze polskojęzycznej Wikipedii?

Już w ciągu mojego życia postęp technologiczny tak bardzo poszedł do przodu wpływając i zmieniając jednocześnie naszą codzienność, że szczerze mówiąc, nawet nie próbuję sobie wyobrażać co będzie za kolejne 20 lat i czym zaskoczy nas rozwój techniki. Natomiast chciałabym bardzo, żeby było coraz więcej takich młodych i wspaniałych wikipedystów jak Jamnik czy MSZ. Społeczność wikipedystów to coś wyjątkowego i wierzę, że w tym temacie przez najbliższe 20 lat nic się nie zmieni, a jeżeli już to tylko na lepsze.

Źródła

Ten wywiad został przeprowadzony przez reportera Wikinews. Rozmowa odbyła się 14-17 sierpnia 2025.